• آداب و روسوم

    آیین های سنتی (بازی های محلی- جشن ها- سوگواری ها)

    عَلَم خبری (عَلَم سلامی)- ختنه سوران- مراسم نوحصار دیزباد- مراسم شب چله (شب یلدا) چهارشنبه سوری -شبیه خوانی (روستای فدیشه)- دعای باران اسب چوبی- کشتی با چوخه- چوله قزک


     

     کشتی با چوخه 

     


    علم

    پژوهش در رابطه با علم سازی سنتی نیشابور که قدمتی 300 ساله در این شهر دارد و آخرین بازماندگان این رشته هنرهای سنتی که تلفیقی از دوردگری و نگارگری سنتی است خانواده علمدار هنوز به این حرفه سنتی مشغولند. تنها علم چوبی دست ساز یاران می باشد وثبن آن در فهرست میراث معنوی کشور به شماره 1293 به تاریخ 1395/07/13 صورت گرفت. 

     





    مراسم چشم ارو:

    پژوهش مراسم چشمارو (تنگلو سوری) یا همان کوزه شکنی که جهت دور کردن غم ها و غصه ها از خانه بل از نوروز انجام می گرفته که کوزه های پر از آب را از پشت بام داخل کوچه می انداختند و می شکستند و با خواندن سروده ای (درد و بلا خنمر رختم دمون کوچمه) به استقبال بهار می رفتند.
     

     
     

     


    مراسم چولی قزک

    مراسم دعای باران (چولی قزک) که در برخی از روستاهای نیشابور انجام می گردد به تبع دعای حضرت ثامن الحجج(ع) برای باران خواهی و مردم با عروسکی نمادینی دردست این سروده را می خواندند و طلب باران خواهی می کنند (چولی قزک بارو کو، باروی سی پیه کو، گندم به زیر خاکه از توشنگی هلاکه، بوزغله شیر میه، چپون فطیر میه، سگش خمیر میه)
     
     


    موسیقی سنتی و محلی:

    موسیقی سنتی و محلی موسیقی مقامی (محلی) نیشابور شامل سازهای دوتار- قشمه (دو سازه) – دهل (سرنا) می باشد. موسیقی سنتی مختص نیشابور نمی باشد بلکه تعلق به کل ایران دارد.
     


    معرفی غذاهای محلی مختص شهرستان نیشابور:

    به طور کلی غذاهای محلی در این منطقه عبارتند از: آبگوشت، کله جوش، آش رشته، بلغور شیر، زرک شیر، کشته جوش، کشک، کوکو قارچ.
    آبگوشت: از گوشت گوسفند یا مرغ – نخود – زردچوبه و ...  تهیه می شود.
    کله جوش: از دوغ یا قروت – پیاز داغ – سبزی مرزه و پیاز کوهی تهیه می شود.

    آش بی بی: آش بی بی نیشابور از غذاهای سنتی و خوشمزه این شهرستان محسوب می گردد که منتسب به بی بی فاطمه زهرا(س) است و معمولا در نذورات مردم استقبال می شود.
    ترکیبات: بادمجان، گوجه فرنگی، سبزی اش، حبوبات، بلغور، اماچ، باقالی و... است.



     
    آش بی بی


    آش رشته: از رشته – سبزیجات – نخود – لوبیا – عدس – ماش – پیاز داغ و کشک تهیه می شود.
    بلغور شیر: از گندم بلغور شده ( گندم پوست کنده شده و نیم کوب شده ) و شیر تهیه می شود.
    زرک جوش: نوعی میوه کوهی است که آب آن را می گیرند و با نان خورده می شود.
    کشته جوش: برگه زرد آلو را داخل آب و روغن به همراه مغز گردو می پزند و با نان خورده می شود.
    کشک: از کشک ساییده و پیاز داغ تهیه می شود.
    کوکو قارچ: از قارچ و تخم مرغ که داخل روغن پخته می شود تهیه می کنند. و این غذا معمولا در روستاهایی که در دشت واقع هستند و قارچ به خوبی می روید تهیه می شود.

     


    انواع شیرینی ها: حلوای شیره، حلوای کنجد، سمنو یا سبنی ، حلوای سوهان، فتیر و قلفی
     


    انواع شربت ها: شربت آلبالو، انگور، شربت آبلیمو، شربت خاکشیر و شربت ریواس
    ريواس: نوعي ميوه كوهستاني نيشابور است كه در اصل گياهي مرتعي و خودرو بوده و در فصل بهار بر دامنه هاي ارتفاعات شمالي و شرقي شهرستان، كوه هاي بينالود، مي رويد و از بهترين و مرغوبترين نوع آن در ايران محسوب  مي گردد. اين گياه از زمان هاي بسيار دور در اين شهرستان به عمل مي آمده، به طوري كه در بندهش ـ يكي از متون كهن ايراني ـ به اين گياه با ديد اساطيري اشاراتي شده و در كتب برخي مورخين و سياحان ايراني و خارجي نيز از طعم و طراوت ريواس نيشابور توصيف ها شده است. ريواس داراي ساقه هايي سفيد تا ارتفاع 80 سانتي متر بوده و در سر ساقه هاي آن برگ بزرگ و پهني، شبيه پنجه مرغابي وجود دارد و تنها قسمت ساقه هاي آن خوردني است. ساقه هاي اين گياه، لطيف و آبدار و طعم آن ترش و مطبوع است و علاوه بر وجود مقدار زيادي املاح معدني و انواع ويتامين ها در آن، خاصيت دارويي نيز دارد. از ريواس در انواع خوراكي ها، مربا، شربت و خورش استفاده مي كنند و شربت ريواس، مهم ترين محصول فرآوري شده آن به عنوان سوغات نيشابور به ساير نقاط ايران و خارج از كشور (به ويژه به كشورهاي عربي حوزه خليج فارس) صادر مي گردد.                                    ریواس


    انواع نان: نان تفتون، نان روغنی و نان زرد ف نان پیازی، نان خشخاشی، نان علفی، نان توگی یا ساجی، نان پنجه کش.
    انواع ترشی: ترشی سیر و پیاز و ترشی لیته، خیار شور، گوجه شور، بادمجان شور و تهیه سرکه ترشی انگور
    مربا: مربای هویج، مربای زردک، مربای چغندر، مربای به.
    مناسبت های پخت: جشن ها و سوگواری ها: غذای مورد علاقه روستائیان آبگوشت است ولی با ورود انواع برنج به داخل برنامه غذایی مردم استقبال از آبگوشت کم کم کاسته شد. در نیشابور روستای ماروس، اسحاق آباد و عنبر که روز عاشورای حسینی حلیم پخته می شود و حلیم از گندم بلغور شده و گوشت تهیه می شود. حلیم را مقداری شکر و روغن و دارچین تناول می کنند.

     


    آیین و مراسم از زمان تولد تا مرگ:
    تولد: زمان تولد زیر سر زائو خنجر، قران و سوزن و ... قرار می دهند و حتی به گوشه یقه پیراهن یک سنجاق آویزان می کنند که برای دفع آل است و معتقدند که اگر آل بیاید جگر زائو را با خویش می برند و در خاکستر قرار می دهند و یا جگر زائو را به آب می زنند. در اسحاق اباد تکه ناف را در کنار لانه موش می گذارند که بچه زرنگ شود و یا در کنار درخت سیب برای زیبایی نوزاد و اگر فرزند پسر باشد سبنجی می گیرند و دور اتاق را حصار می کشند.
    نامگذاری نوزاد: نامگذاری در نوزاد در روزهای دهم است و به آن دهه می گوین که یا بزرگ فامیل اسم را مشخص می کند و یا اسم را از قرآن در می آورند.
    مراسم چله بری: این مراسم نیز در حمام بدین صورت انجام می پذیرد. اگر در طول چهل روز یا قبل از تولد یکی از نزدیکان یا آشنایان فوت کند معتقدند در صورت عدم چله بری، عمر نوزاد نیز کم می شود.
    مراسم ختنه سوران: اغلب در سنین 4 یا 5 سالگی انجام می شود و همراه با پای کوبی است و تا سه روز ادامه دارد و برای ختنه از سلمانی محل دعوت به عمل می اید و یک فرد نزدیک پسر را محکم در بغل می گیرد و سلمانی یک عدد نی که از وسط دوشاخه شده را باز کرده و پوست آلت را در میان آن قرار می دهند و با حرکتی سریع بوسیله تیغ پکی عمل ختنه را انجام می دهد.
    مراسم ازدواج: همسر گزینی توسط پدر و مادر صورت می گیرد.
    خواستگاری: زمان خواستگاری مادر و پدر ابتدا به خانه دختر رفته و سپس به همراه خود روسری و مقداری قند و یا انگشتر می برند.
    مهریه  مهریه را معمولا آب، زمین و گوسفند قرار می دهند.
    عروسی: مراسم شادمانی و پایکوبی تا دو شبانه روز به طول می انجامیده و بعد از مراسم عروسی، مراسم حنا بندان برگزار می شده است. اگر عروس و داماد فقیر باشند در زمان عروسی، عروس لباس و زینت بزرگ ده را و داماد پالتو، کلاه لبه دار و گیوه های بزرگ ده را به امانت می گیرند.
    عروس بردن: هنگام بردن عروس یکی از اقوام داماد وسیله ای از خانه عروس برداشته که اصطلاحاً به آن عقل عروس می گویند بر می دارند و ددر خانه داماد ان را به عروس می دهند و و عروس را سوار بر اسب که افسار ان را در دست دایی یا پسر عمو یا برادر عروس تا خانه داماد می برند و پدر عروس بعد از سه روز از عروسی انها را دعوت می کنند و گوسفند و زمینی به انها هدیه می دهند.

    عروسی بردن


    مرگ: در زمان تشیع جنازه کسی را دعوت نمی کنند و افراد بدون دعوت می آیند.
    ختم و یاد بود: روزهای سوم و هفتم و چهلم و سال برگزار می شود.
    نشانه های سوگواری: در مردان پیراهن مشکی، یک دکمه از یقه باز و اصلاح نکردن سرو صورت و در زنان لباس مشکی، حنا نبستن و اصلاح نکردن مرسوم است.
     


     
سایر شهرستان ها
تمامی حقوق این پورتال متعلق است به اداره کل میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری استان خراسان رضوی مجری پورتال : شرکت داده پردازی پویان ابتکار شرق